“Siamo tutti antifascisti” vertaalt letterlijk naar “wij zijn allemaal antifascisten”. De zin functioneert zowel als verklaring van collectieve identiteit als als strijdkreet. Het gebruik ervan gaat verder dan de traditionele militante context: het circuleert in optochten, op spandoeken, in stadionliederen en, sinds enkele jaren, in varianten die het voornaamwoord of de uitgang aanpassen om andere politieke onderwerpen in te sluiten.
Italiaanse oorsprong van de antifascistische slogan en politieke functie
De slogan maakt deel uit van een traditie van verzet tegen het Italiaanse fascisme waarvan de wortels teruggaan tot de oppositie tegen het regime van Mussolini. De formule is niet aan een enkele auteur toegeschreven. Ze komt voort uit een collectieve schreeuw, van generatie op generatie doorgegeven in de Italiaanse politieke cultuur.
De grammaticale structuur is opzettelijk eenvoudig. “Siamo” (wij zijn), “tutti” (allen), “antifascisti” (antifascisten): drie woorden die een collectief onderwerp, een universele quantificator en een politieke positie neerzetten. Deze eenvoud verklaart de persistentie en het vermogen om door verschillende contexten heen te gaan.
Zoals blijkt uit recentelijke artikelen op Perspective Media, wekt de Franse vertaling en zijn inclusieve varianten een groeiende belangstelling buiten Italië. De slogan blijft niet vaststaan in de geschiedenis: ze wordt opnieuw geactiveerd bij elke mobilisatie.
In september 2026 scandeerde een optocht in Venetië deze zin als reactie op provocaties die werden toegeschreven aan contentmakers die aan de radicale rechterzijde zijn verbonden. De slogan functioneerde toen als collectieve reactie op een digitale mise-en-scène van de politieke confrontatie, en niet als een simpele historische herinnering.
Inclusieve varianten in het Italiaans: van “tutti” naar “tuttx” en “tutte”
Het woord “tutti” in het Italiaans is een mannelijk meervoud met een generieke waarde. Het is bedoeld om iedereen te omvatten, maar feministische en queer bewegingen betwisten deze veronderstelde neutraliteit al tientallen jaren.
Drie hoofdvarianten circuleren vandaag de dag:
- “Siamo tutte antifasciste” feminiseert de hele zin. Het voornaamwoord “tutte” en het bijvoeglijk naamwoord “antifasciste” worden vrouwelijk meervoud. Deze vorm verwijst expliciet naar een politiek vrouwelijke subject en eist een plek op in de antifascistische strijd.
- “Siamo tuttx antifascistx” vervangt de genderuitgangen door de letter “x”. Deze methode, ontleend aan inclusieve schrijfpraktijken in het Spaans en Engels, heeft als doel de grammaticale gender te neutraliseren en non-binaire personen in te sluiten.
- “Siamo tutt* antifascist*” gebruikt de asterisk in dezelfde logica als de “x”, met een andere grafische conventie. De asterisk is gebruikelijker in traditionele Italiaanse activistische kringen.
Deze aanpassingen zijn geen simpele typografische spelletjes. Elke variant herdefinieert wie spreekt en wie is inbegrepen in het “wij”. Het tijdschrift La Déferlante heeft een analyse gewijd aan de variant “tuttx”, waarbij het wordt gekoppeld aan de opbouw van een queer antifascistisch front waar de strijd tegen fascisme en de strijd tegen gendernormen samenkomen.
Franse vertaling van de slogan en militante aanpassing
De directe vertaling, “wij zijn allemaal antifascisten”, stelt een identiek probleem als het Italiaans: het generieke mannelijke “allemaal”. De Franse aanpassingen volgen daarom parallelle logica’s.
“Wij zijn tou·tes antifascistes” gebruikt de middenpunt, de meest voorkomende inclusieve schrijfconventie in Frankrijk. “Wij zijn allemaal antifascistes” herneemt de volledige feminisering. “Wij zijn toustes antifascistes” fuseert de twee vormen in een orale neologisme, vaak voorkomend in optochten.
De circulatie van de slogan tussen Italië en Frankrijk is gedocumenteerd. Deze transnationale overdracht toont aan dat de slogan niet functioneert als een simpele vertaling, maar als een herkenningsteken tussen bewegingen die zichzelf als bondgenoten beschouwen.
Contemporary antifascism: a slogan become civic marker
Het reduceren van “Siamo tutti antifascisti” tot een strijdkreet van extreem links zou onnauwkeurig zijn. De recente mobilisaties in Italië tonen een breder gebruik.
In Venetië bracht de bijeenkomst van september 2026 bewoners van de wijk en lokale verenigingen samen. De slogan functioneerde daar als marker van een lokale burgerfront, als reactie op aanvallen gerelateerd aan provocaties op sociale media rond immigratie en de aanwezigheid van moslims. De formule “Venezia è antifascista” (Venetië is antifascistisch) territorialiseerde de boodschap: het politieke onderwerp was niet langer een abstract “wij”, maar een stad die zich collectief definieert.
Deze territorialisering verandert de pragmatische betekenis van de slogan. We gaan van een verklaring van ideologische identiteit naar een eis om publieke ruimte.
De slogan past zich aan elke context aan zonder zijn basisstructuur te verliezen. Of het nu in het Italiaans wordt gescandeerd, in het Frans wordt vertaald, gefeminiseerd of geterritorialiseerd, het behoudt hetzelfde mechanisme: een collectief “wij” neerzetten tegenover wat wordt geïdentificeerd als een fascistische of autoritaire bedreiging.
De inclusieve variant tegenspreekt de originele versie niet, maar preciseert het bereik ervan. Het debat over de grammaticale uitgang is in feite een debat over wie het recht heeft om zich als deelnemer aan deze strijd op te eisen.
